xG en schoten op doel: wat de twee cijfers samen vertellen

Schoten op doel tellen hoe vaak een ploeg de keeper aan het werk zet. Expected goals (xG) meten hoe goed die kansen waren. De twee cijfers horen bij elkaar, maar ze beantwoorden verschillende vragen. Tien schoten op doel van 25 meter kunnen samen minder xG opleveren dan één intikker vanaf de doellijn. Wie een wedstrijd wil beoordelen, kijkt dus naar allebei, en bij voorkeur ook naar xGOT: de expected goals van schoten die daadwerkelijk op doel gaan. Dit artikel laat zien hoe die drie cijfers zich tot elkaar verhouden, waar ze uiteenlopen en hoe je ze samen leest.

TL;DR

• Schoten op doel is een telling: elke poging die de keeper moet redden, in het net gaat of door de laatste verdediger van de lijn wordt gehaald.
• xG waardeert de kwaliteit van elke kans vóór het schot, als kans tussen 0 en 1. Ook schoten naast en geblokte schoten tellen mee.
• xGOT waardeert alleen schoten op doel, en dan op basis van waar en hoe hard de bal het doel bereikt. Het verschil tussen xGOT en xG zegt iets over afwerking.
• Een penalty heeft in gangbare modellen een waarde van ongeveer 0,78 tot 0,79 xG.
• Eén wedstrijd zegt weinig. xG en schoten op doel worden pas betrouwbaar over een reeks van 10 tot 15 wedstrijden.

Inhoudsopgave

• Twee verschillende metingen
• Waarom schoten op doel en xG vaak uiteenlopen
• Rekenvoorbeeld: twee ploegen, twee verhalen
• xGOT: expected goals op doel
• Afwerking en keeperswerk beoordelen
• Wat er in een xG-model zit
• Zo lees je xG en schoten op doel samen
• Veelgemaakte denkfouten
• Onze kijk op xG en schoten op doel
• xG en schoten op doel live volgen
• Veelgestelde vragen
• Bronnen

Twee verschillende metingen

Het verschil begint bij de definitie. Beide statistieken gaan over schoten, maar ze meten iets anders.

Wat een schot op doel is

Volgens de gangbare definities van datalevernanciers is een schot op doel een bewuste poging om te scoren die door de keeper wordt gestopt, in het doel belandt, of door een verdediger als laatste man wordt geblokt terwijl de bal anders zeker binnen was gegaan. Een schot tegen de paal telt in die definitie niet als schot op doel, en een schot dat door een willekeurige verdediger op de rand van het strafschopgebied wordt geblokt evenmin.

Schoten op doel is daarmee een binaire telling: een poging is op doel of niet. Over de moeilijkheid van de kans zegt het cijfer niets.

Wat xG meet

Expected goals meet de kwaliteit van een kans door te berekenen hoe vaak vergelijkbare schoten in het verleden zijn benut. Het model gebruikt daarvoor bijna een miljoen historische schoten als referentie. Een kans met een xG van 0,25 wordt historisch gezien in een op de vier gevallen een doelpunt.

Belangrijk: standaard xG wordt bepaald op het moment vóór het schot. Of de bal daarna in de bovenhoek gaat, recht op de keeper of over de lat, verandert niets aan de xG-waarde. Daarom tellen schoten naast en geblokte schoten volledig mee in het xG-totaal van een ploeg. Wie meer wil weten over de basis van het model, vindt een uitgebreide toelichting in onze uitleg over expected goals en hoe je xG leest.

Waarom schoten op doel en xG vaak uiteenlopen

In wedstrijdverslagen staan beide cijfers vaak naast elkaar, en ze wijzen niet altijd dezelfde kant op. Dat is geen fout in de data. Het zijn twee verschillende lenzen op hetzelfde aanvalsspel.

De tweede situatie is de reden waarom xG populair is geworden. Een spits die drie grote kansen naast schiet, heeft nul schoten op doel, maar zijn ploeg creëerde wel degelijk gevaar. Andersom kan een ploeg met acht schoten op doel toch weinig hebben laten zien, als vrijwel alles van ver kwam.

Rekenvoorbeeld: twee ploegen, twee verhalen

Het volgende voorbeeld is fictief, maar de waarden liggen binnen de bandbreedte die xG-modellen gewoonlijk geven.

Ploeg A schiet vijf keer op doel, allemaal van buiten het strafschopgebied. De xG-waarden per schot: 0,04, 0,05, 0,06, 0,03 en 0,07. Opgeteld: 0,25 xG. Er zijn geen schoten naast.

Ploeg B schiet twee keer op doel en zes keer naast of geblokt:

• een strafschop: 0,78 xG, op doel;
• een een-tegen-een met de keeper: 0,45 xG, op doel;
• zes overige pogingen van gemiddelde afstand: samen 0,30 xG.

Totaal voor ploeg B: 1,53 xG uit acht schoten, waarvan twee op doel.

Op basis van schoten op doel lijkt ploeg A sterker (5 tegen 2). Op basis van xG creëerde ploeg B ruim zes keer zoveel verwacht doelgevaar. Wie alleen naar schoten op doel kijkt, trekt hier de verkeerde conclusie. Wie alleen naar xG kijkt, mist dat ploeg A de keeper wel vaker aan het werk zette, iets wat relevant is voor bijvoorbeeld de beoordeling van de tegenstander zijn doelman.

xGOT: expected goals op doel

Tussen schoten op doel en xG zit een derde statistiek die precies de vraag uit dit artikel beantwoordt: hoeveel waren de schoten op doel waard? Dat is xGOT, ook wel post-shot xG genoemd.

Hoe xGOT werkt

xGOT bouwt voort op het oorspronkelijke xG-model door schoten op doel te waarderen op basis van zowel de onderliggende kanskwaliteit als de kwaliteit van de uitvoering. Het model kijkt naar de baan van de bal, de snelheid en de plek waar de bal de doellijn bereikt. Een schot in de benedenhoek krijgt een hogere waarde dan een schot recht op de keeper vanaf dezelfde plek.

Schoten die naast of over gaan, krijgen geen xGOT-waarde: ze hadden na het schot geen kans meer om erin te gaan. Daarom is een schot op doel de basisvoorwaarde voor xGOT.

Het idee is niet nieuw. Al in 2018 publiceerde een analyseteam een post-shot expected goals-model voor het meten van keepersprestaties, gebaseerd op wat er met de bal gebeurt zodra die de voet van de schutter verlaat.

xG en xGOT naast elkaar

Een illustratie

Neem twee schoten van dezelfde plek met elk een xG van 0,10. Het eerste gaat strak in de bovenhoek; een xGOT-model kan die poging een veel hogere waarde geven, bijvoorbeeld rond 0,45. Het tweede schot gaat zacht recht op de keeper en krijgt misschien 0,05. De kans vooraf was identiek, de uitvoering niet. Dit zijn illustratieve waarden; de exacte uitkomsten verschillen per model.

Afwerking en keeperswerk beoordelen

De combinatie van xG, xGOT en schoten op doel maakt het mogelijk om twee vragen te scheiden die in de praktijk vaak door elkaar lopen: hoe goed was de kans, en hoe goed was het schot?

Afwerking: xGOT min xG

Analisten gebruiken het verschil tussen xGOT en xG om de afwerking van een speler los te koppelen van de kwaliteit van de aangeleverde kansen. Dat verschil wordt ook wel shooting goals added genoemd.

• xGOT hoger dan xG: de speler plaatst zijn schoten beter dan gemiddeld bij dit soort kansen.
• xGOT lager dan xG: de speler haalt minder uit zijn kansen, bijvoorbeeld door vaak naast of recht op de keeper te schieten.

Over één wedstrijd is dit verschil nauwelijks te interpreteren. Over een volledig seizoen ontstaat een redelijk beeld van wie structureel beter of slechter afwerkt dan het gemiddelde.

Keepers: xGOT tegen min tegendoelpunten

Voor doelmannen werkt het andersom. Telt een keeper 8,0 xGOT tegen en kreeg hij 5 doelpunten, dan heeft hij ongeveer drie doelpunten meer voorkomen dan een gemiddelde keeper bij dezelfde schoten. Standaard xG is hiervoor minder geschikt, omdat die geen rekening houdt met waar het schot terechtkomt. Een keeper die veel slappe schoten recht op zich af krijgt, heeft het makkelijker dan een collega die vaak in de hoeken wordt getest, ook als het aantal schoten op doel gelijk is.

Voor de verdedigende kant van het verhaal, van xG tegen tot de kans op een clean sheet, bestaat een aparte toelichting over clean sheet-kansen met xGA en een Poisson-model.

Wat er in een xG-model zit

Niet elk xG-model is hetzelfde. De waarde van een schot hangt af van de factoren die een model meeneemt.

De basis: afstand en hoek

Vrijwel elk model begint met de positie van het schot. Hoe dichter bij het doel en hoe centraler, hoe hoger de xG. Daarnaast tellen vaak mee:

• het lichaamsdeel (kopballen worden minder vaak benut dan schoten met de voet);
• het type aanval (counter, standaardsituatie, open spel);
• de voorafgaande actie (voorzet, steekpass, dribbel).

Verdedigers en de keeper

Modellen die alleen afstand en hoek gebruiken, raken volgens analisten achterhaald voor analyse op topniveau. Geavanceerdere modellen gebruiken zogeheten freeze frame-data met de positie van verdedigers en keeper op het moment van het schot. Daarin wordt onder meer meegewogen hoeveel verdedigers binnen vijf meter van de schutter staan, hoe ver de keeper van zijn lijn staat en in hoeverre verdedigers de schietlijn afsluiten.

Dat verklaart ook waarom sommige topaanvallers hun xG in eenvoudige modellen structureel overtreffen: zij kiezen schotposities waarin minder verdedigers tussen hen en het doel staan, iets wat een model zonder verdedigingsdata niet ziet.

Hoogte van de bal

Sommige modellen kijken ook naar de hoogte waarop de bal wordt geraakt. Een volley op heuphoogte is moeilijker dan een schot op een bal die over de grond komt, ook als de positie op het veld hetzelfde is.

De volgende stap

Recent onderzoek gaat verder dan het schot zelf. Een academisch voorstel onder de naam xG+ schat eerst de kans dat een balbezit überhaupt in een schot eindigt, en pas daarna de kans op een doelpunt. Ander werk combineert dynamische verdedigingsposities en de wedstrijdstand in één model. Voor de lezer betekent dit vooral: vergelijk xG-cijfers bij voorkeur binnen één bron, omdat verschillende modellen voor hetzelfde schot verschillende waarden geven.

Zo lees je xG en schoten op doel samen

De cijfers worden pas nuttig als ze in samenhang worden gelezen. Een praktische volgorde:

1. Begin bij het totaal aantal schoten en de xG. Dat geeft een beeld van hoeveel en hoe goede kansen een ploeg creëerde.
2. Bereken de xG per schot. Deel de xG door het aantal schoten. Een waarde rond 0,05 wijst op veel afstandsschoten; een waarde boven 0,15 op kansen dicht bij het doel.
3. Kijk daarna naar schoten op doel. Welk deel van de pogingen dwong de keeper tot een actie? Een laag percentage bij een hoge xG per schot wijst op slordige afwerking.
4. Vergelijk xGOT met xG, als die beschikbaar is. Zo zie je of de schoten op doel beter of slechter geplaatst waren dan de kansen rechtvaardigden.
5. Leg het naast de uitslag. Grote verschillen tussen doelpunten en xG in één wedstrijd zijn normaal en geen teken dat het model faalt.
6. Beoordeel trends over 10 tot 15 wedstrijden. Volgens analisten is xG vooral geschikt om ploegen te herkennen die boven of onder hun xG presteren over een langere reeks, niet om de uitslag van één wedstrijd te verklaren.

Ploegen die over een reeks wedstrijden duidelijk meer scoren dan hun xG, profiteren vaak van afwerking die moeilijk vol te houden is. Ploegen die structureel onder hun xG blijven, hebben vaak pech of een afwerkingsprobleem. In beide gevallen ligt een terugkeer richting het gemiddelde voor de hand, al is dat geen garantie.

Wie dit principe toegepast wil zien op Europees niveau, kan terecht bij onze xG-analyse van de Champions League. Voor de Nederlandse competitie geeft het overzicht van actuele en historische Eredivisie-statistieken aan waar de data te vinden is.

Veelgemaakte denkfouten

Drie misverstanden komen in discussies over xG en schoten op doel steeds terug.

“Meer schoten op doel betekent dat een ploeg beter was.” Niet per se. Zoals het rekenvoorbeeld laat zien, kunnen vijf makkelijke schoten op doel minder waard zijn dan één grote kans.

“Wie meer xG heeft, verdiende te winnen.” xG beschrijft kansen, geen verdiensten. Een ploeg die vroeg op voorsprong komt en daarna inzakt, laat de tegenstander vaak meer schoten toe. De xG-verhouding over 90 minuten zegt dan iets anders dan de verhouding bij een gelijke stand.

“Een speler die zijn xG overtreft, is een betere afwerker.” Dat kan, maar over een korte periode is het vaak toeval. Pas over een lange reeks, en liefst gecombineerd met xGOT, ontstaat een betrouwbaar beeld.

Onze kijk op xG en schoten op doel

Bij BetsyScore werken we dagelijks met deze cijfers, omdat ze de basis vormen van onze AI-voorspellingen. De winstkansen die we voor een wedstrijd tonen, zijn opgebouwd uit expected goals, recente vorm en onderlinge resultaten. Juist daarom zien we elke week hoe misleidend één los cijfer kan zijn.

Schoten op doel is in onze ervaring een nuttige aanvulling, maar geen goede maatstaf voor dominantie op zichzelf. Het cijfer beloont volume. xG beloont kwaliteit, maar negeert wat er na het schot gebeurt. De combinatie van beide, met xGOT als brug, geeft het eerlijkste beeld van een wedstrijd.

We zien daarnaast dat het verloop binnen een wedstrijd minstens zo veel vertelt als het eindtotaal. Een ploeg die 1,8 xG verzamelt, waarvan 1,2 in de laatste twintig minuten tegen een ingezakte tegenstander, speelde een andere wedstrijd dan een ploeg die die kansen gelijkmatig over 90 minuten creëerde. Daarom combineren we de cijfers met een momentummeting per minuut. Ons advies aan iedereen die met deze data werkt, of het nu gaat om een wedstrijdanalyse, een artikel of een voorspelling: lees xG nooit zonder context, en lees schoten op doel nooit zonder xG.

— Aria

xG en schoten op doel live volgen

Op BetsyScore staan live scores die elke paar seconden verversen, samen met realtime statistieken, live opstellingen en een momentummeter die per minuut laat zien welke ploeg de overhand heeft. Dat geldt voor meer dan 200 competities, van de Eredivisie en de Premier League tot de Champions League. Wie wil zien hoe de cijfers tijdens de wedstrijd in winstkansen worden vertaald, vindt de achtergrond in onze uitleg over live winstkansen, en de toepassing in de Premier League-voorspellingen voor deze speelronde.

Veelgestelde vragen

Wat is de xG van een penalty?

Een strafschop krijgt in gangbare modellen een vaste waarde van ongeveer 0,78 tot 0,79 xG. Die waarde is gebaseerd op het historische benuttingspercentage van penalty’s. Omdat elke penalty vanaf dezelfde plek en zonder verdedigende druk wordt genomen, verschilt de waarde nauwelijks tussen modellen. Veel analisten tonen daarom ook een cijfer zonder penalty’s (npxG), om het open spel beter te kunnen beoordelen.

Waar staat xG voor?

xG staat voor expected goals, in het Nederlands verwachte doelpunten. Het is de kans, tussen 0 en 1, dat een bepaalde poging een doelpunt wordt, gebaseerd op vergelijkbare schoten uit het verleden. Het xG-totaal van een ploeg is de som van de waarden van al haar schoten.

Tellen alleen schoten op doel mee voor xG?

Nee. Standaard xG telt alle schoten mee, ook schoten naast, over en geblokte pogingen. Alleen xGOT, de post-shot variant, kijkt uitsluitend naar schoten op doel. Daardoor kan een ploeg met weinig schoten op doel toch een hoge xG hebben.

Is de ploeg met de meeste xG altijd de betere ploeg?

Niet in één wedstrijd. xG beschrijft de kwaliteit van de gecreëerde kansen, maar houdt geen rekening met de wedstrijdstand of tactische keuzes zoals inzakken na een voorsprong. Over een reeks van 10 tot 15 wedstrijden is xG wel een sterke indicator van de werkelijke kracht van een ploeg.

Is een schot tegen de paal een schot op doel?

In de gebruikelijke definitie niet. Een schot op doel moet door de keeper worden gestopt, in het doel gaan of door een laatste verdediger van de lijn worden gehaald. Een schot tegen paal of lat telt wel mee voor de xG, maar levert geen xGOT op als de bal niet binnen het doelkader blijft.

Bronnen

• Opta Football Stats Definitions
• What Is Expected Goals (xG)?
• What Are Expected Goals on Target (xGOT)?
• A New Way to Measure Keepers’ Shot Stopping: Post-Shot Expected Goals
• Upgrading Expected Goals
• Expected Goals with Shot Impact Height
• The Dual Life of Expected Goals (Part 1)
• Beyond Expected Goals: A Probabilistic Framework for Shot Occurrences in Soccer
• Integrating Dynamic Defensive Geometry and Match-State Context in Probabilistic Shot Quality Assessment

Aanbevelingen

• Champions League xG analyse: wat de cijfers echt vertellen
• Verwachte goals uitleg: wat xG betekent en hoe je het leest
• Wat xG onthult over de WK 2026 kwalificatie