Tempo, pressing en progressieve passes: de statistieken uitgelegd

Tempo- en pressingstatistieken laten twee kanten van dezelfde wedstrijd zien. De ene kant is hoe snel een team de bal richting doel brengt. De andere kant is hoe fel de tegenstander dat probeert te voorkomen. Tempo wordt onder meer gemeten met het aantal bezitfases, de tijd tussen acties en de snelheid waarmee de bal naar voren gaat. Pressing wordt uitgedrukt in PPDA, het aantal pressures en het deel daarvan dat tot balherovering leidt. De progressieve pass hoort bij allebei: het is de pass die de bal flink dichter bij het doel brengt, vaak juist onder druk. Hieronder staat per statistiek wat er wordt gemeten, hoe de definities verschillen en hoe je de cijfers samen leest.

Kort samengevat

• Tempo is geen enkel getal. Het wordt beschreven met bezitfases per wedstrijd, de tijd tussen acties en de snelheid van de bal richting doel.
• PPDA (passes per defensive action) meet hoeveel passes een team de tegenstander toestaat voordat het ingrijpt. Hoe lager het getal, hoe feller het pressing.
• Een progressieve pass is een voltooide pass die de bal een flink stuk dichter bij het doel brengt. Een veelgebruikte definitie vraagt minimaal 10 meter en 25% van de resterende afstand tot het doel.
• Definities verschillen per databron. Daardoor kan dezelfde statistiek op twee sites een andere waarde hebben.
• Geen enkel cijfer zegt genoeg op zichzelf. Tempo, pressing en progressie betekenen pas iets als je ze koppelt aan rol, wedstrijdsituatie en uitkomst.

Inhoudsopgave

• Wat tempo betekent in voetbaldata
• Pressing in cijfers
• Progressieve passes uitgelegd
• Waarom cijfers per databron verschillen
• Tempo, pressing en progressie samen lezen
• Onze kijk op tempo en druk
• Live tempo en momentum volgen
• Veelgestelde vragen
• Bronnen

Wat tempo betekent in voetbaldata

In tactische analyses staat tempo voor het ritme en de snelheid waarmee een team de bal vooruit brengt in balbezit, vooral in de opbouw vanuit diepere zones. Er bestaat geen officiële tempostatistiek die overal hetzelfde is. Analisten gebruiken daarom meerdere maten naast elkaar, en elke maat legt een ander aspect van snelheid vast.

Bezitfases per wedstrijd

De eenvoudigste maat is het aantal bezitfases. Elke keer dat de bal van team wisselt, begint een nieuwe fase. Volgens de analytics-woordenlijst van The Athletic wijzen meer bezitswissels op een wedstrijd met een hoger tempo en meer intensiteit. Spelen beide teams snel en direct en verliezen ze de bal vaak, dan levert dat veel fases op. Speelt één team lang de bal rond, dan zijn het er minder.

Hoeveel bezitfases een wedstrijd telt, hangt sterk af van waar een fase begint en eindigt. In een academische analyse van het Premier League-seizoen 2017-2018 kwam Ethan Shen met zijn definitie uit op gemiddeld 306 bezitfases per wedstrijd. Met een andere afbakening, bijvoorbeeld als een korte aanraking van de tegenstander het bezit niet beëindigt, kom je lager uit.

Tijd tussen acties: de Pace Metric

Een tweede aanpak kijkt naar de speler in plaats van naar het team. Onderzoekers van de DTAI-groep van KU Leuven beschrijven de Pace Metric. Dat is de tijd tussen het moment waarop de bal bij een actie de voet verlaat en het moment van de vorige actie. Die tijd geeft een benadering van hoe lang een speler nodig heeft om de bal aan te nemen, te kijken en de volgende actie uit te voeren. De titel van hun blog, ‘Aannemen, kijken, spelen’, verwijst naar een bekende instructie van Nederlandse trainers.

In hetzelfde stuk staan twee oudere definities. Een analysebureau omschreef matchtempo in 2013 als de afstand die de bal in een bezitfase aflegt, gedeeld door de duur van die fase. Een data-aanbieder definieerde passingtempo in 2012 als de tijd aan de bal gedeeld door het aantal passes. Beide maten zijn bruikbaar, maar ze meten niet hetzelfde. De eerste gaat over hoe ver de bal zich verplaatst, de tweede over hoe snel een team de bal laat rondgaan.

Snelheid richting doel

Een team kan de bal snel rondspelen zonder dichter bij het doel te komen. Daarom verdeelt Shen tempo over vier snelheidsmaten. Hij berekent ze uit de afstand en de tijd tussen opeenvolgende passes en vrije trappen binnen dezelfde bezitfase:

In de praktijk maakt dat onderscheid veel uit. Een ploeg die geduldig van links naar rechts combineert, scoort hoog op oost-west snelheid en laag op voorwaartse snelheid. Een ploeg die na balwinst meteen de diepte zoekt, laat het omgekeerde zien. Beide stijlen kunnen werken. Een laag tempo betekent ook niet vanzelf weinig controle: een team kan juist domineren door het ritme bewust omlaag te brengen.

Pressing in cijfers

Pressing is het actief druk zetten op de tegenstander met de bal, om balverlies af te dwingen. Er zijn grofweg twee soorten statistieken: maten voor de intensiteit van een heel team en tellingen van de drukacties van individuele spelers.

PPDA: hoe fel een team drukt

PPDA staat voor passes per defensive action. Volgens Coaches’ Voice meet het hoe intensief een team druk zet. De berekening is eenvoudig: neem het aantal passes dat de tegenstander in zijn opbouwgebied speelt en deel dat door het aantal verdedigende acties (tackles, onderscheppingen en overtredingen) van het drukkende team in dat gebied. Grijpt een team gemiddeld na acht passes in, dan is de PPDA 8.

Veel mensen lezen het getal verkeerd om: een lagere PPDA betekent meer druk. Een team dat diep staat en de tegenstander rustig laat opbouwen, komt hoger uit. Dat heeft gevolgen voor waar de bal wordt veroverd. Volgens het Barça Innovation Hub veroverden teams met een PPDA onder 8,0 in het seizoen 2024-2025 de bal 68,4% vaker op de helft van de tegenstander dan teams met passief pressing.

PPDA zegt hoe vaak een team ingrijpt, niet hoe goed. Een team kan bewust wachten tot de tegenstander de bal naar een bepaalde zone speelt en pas daar toeslaan. Zo’n plan geeft een hogere PPDA, terwijl het pressing niet slechter is.

Pressures en balherovering

Op spelersniveau tellen data-aanbieders pressures: momenten waarop een speler van dichtbij druk zet op de man aan de bal. Het aantal pressures per 90 minuten laat zien hoeveel een speler meewerkt zonder bal. Daarnaast is er de pressure regain: een pressure die binnen een paar seconden leidt tot balwinst voor het eigen team.

De verhouding tussen die twee zegt meer dan elk getal apart:

• Veel pressures, weinig heroveringen: de speler werkt hard, maar het pressing van het team is misschien niet goed genoeg op elkaar afgestemd om de bal echt terug te winnen.
• Veel pressures, veel heroveringen: veel inzet van de speler binnen een goed georganiseerd pressingsysteem.
• Weinig pressures, veel heroveringen: een speler die gericht en op het juiste moment druk zet, vaak in een team dat lager staat.

Waarom pressing lastig te meten is

Pressing is een beweging van het hele team, terwijl data vooral losse acties van spelers vastlegt. Ook onderzoekers houden zich met dat probleem bezig. De Koninklijke Belgische Voetbalbond publiceerde een studie van Merckx over het automatisch herkennen van pressing en het objectief beoordelen van hoe effectief het is. Het doel daarvan is dat teams beter zien hoe goed ze druk zetten. Dat zulk onderzoek nodig is, laat zien dat de gewone tellingen nog niet het hele beeld geven.

Progressieve passes uitgelegd

De progressieve pass is een van de meest gebruikte maten geworden voor hoe een team de bal vooruit brengt. Het idee is dat niet elke voorwaartse pass waardevol is. Alleen de passes die de bal flink dichter bij het doel brengen, tellen mee.

De definitie

The Athletic telt een voltooide pass als progressief als hij minimaal 10 meter lang is en de bal minimaal 25% van de resterende afstand tot het doel vooruit brengt. Die definitie past zich aan de plek op het veld aan. Een centrale verdediger als Virgil van Dijk moet vanuit zijn eigen verdedigende zone een veel grotere afstand overbruggen dan een aanvallende middenvelder als Bruno Fernandes vanaf de rand van het strafschopgebied.

Voor die relatieve grens is een tactische reden. Volgens dezelfde uitleg is één pass die 25% van de weg naar het doel aflegt niet hetzelfde als vijf korte passes die elk 5% winnen. Korte passes vóór de linies geven de verdediging tijd om zich aan te passen. De statistiek wil alleen de passes tellen die de tegenstander echt dwingen te bewegen.

Verschil met een voorwaartse pass en een pass door de linies

Drie begrippen worden vaak door elkaar gehaald:

1. Voorwaartse pass: elke pass die dichter bij het doel van de tegenstander eindigt dan waar hij begon. Ook een pass van twee meter vooruit telt mee.
2. Progressieve pass: een voorwaartse pass die een minimale afstand en een minimaal deel van de resterende weg naar het doel overbrugt. De afstand tot het doel wordt meestal in een rechte lijn naar het midden van het doel gemeten. Zo kan ook een diagonale bal meetellen.
3. Pass door de linies: een pass die één of meer linies van de tegenstander passeert. Hier telt de positie van de verdedigers, niet de afstand. Een korte pass tussen de linies kan een linie passeren zonder progressief te zijn. Een lange bal langs de zijlijn kan progressief zijn zonder dat er een linie wordt gepasseerd.

Waarom verdedigers vaak hoog scoren

In ranglijsten van progressieve passes staan centrale verdedigers en controlerende middenvelders vaak bovenaan. Dat is logisch: wie diep staat, heeft veel ruimte voor zich en wint met een lange bal veel terrein. Aanvallers staan dichter bij het doel en hebben vaker korte of zijwaartse opties, dus hun aantal ligt lager. Veel progressieve passes van een verdediger zeggen dus iets over zijn rol in de opbouw. Je kunt dat getal niet zomaar naast hetzelfde getal van een nummer 10 leggen. Vergelijk spelers daarom bij voorkeur met spelers op dezelfde positie. Hoe positie en rol samenkomen, staat in de uitleg over de cijfers van een spelersprofiel.

Waarom cijfers per databron verschillen

Wie dezelfde speler op twee statistiekensites opzoekt, ziet vaak een ander aantal progressieve passes of pressures. Meestal is dat geen fout. Het verschil komt door andere definities en een andere manier van registreren:

• Grenzen: de ene bron vraagt een vaste afstand richting doel, de andere een percentage van de resterende afstand, of allebei.
• Uitzonderingen: sommige bronnen tellen standaardsituaties niet mee, omdat een corner naar de tweede paal anders de ranglijsten scheeftrekt. Andere laten passes uit de eigen verdedigende zone weg.
• Vergelijkingspunt: progressie kan worden gemeten vanaf het beginpunt van de pass of vanaf het verste punt dat de bal in de passes daarvoor bereikte.
• Registratie: wat als pressure telt, hoe dichtbij een speler moet zijn en binnen hoeveel seconden een herovering meetelt, verschilt per aanbieder.

De les voor de praktijk: vergelijk getallen alleen binnen één bron, en kijk bij twijfel welke definitie die bron gebruikt. Ook de hoeveelheid data telt mee. Een PPDA over drie wedstrijden zegt veel minder dan een PPDA over een half seizoen. Dat staat uitgelegd in het artikel over steekproefgrootte in voetbaldata.

Tempo, pressing en progressie samen lezen

De drie soorten statistieken beïnvloeden elkaar. Een wedstrijd met een hoog tempo geeft meer omschakelmomenten, dus meer pressures en meer kansen op progressieve passes. Een rustige wedstrijd geeft minder acties, maar die kunnen tactisch meer waard zijn. Met een vaste volgorde lees je de cijfers beter:

1. Begin bij het tempo. Hoeveel bezitfases had de wedstrijd, en was het spel direct of geduldig? Dat bepaalt hoeveel acties er te tellen waren.
2. Bekijk het pressing van beide kanten. Vergelijk de PPDA van beide teams. Een team dat laag staat, laat de tegenstander vanzelf meer aan de bal.
3. Kijk waar de progressie vandaan kwam. Kwamen de progressieve passes van verdedigers die vrij konden opbouwen, of van middenvelders die onder druk door de linies speelden?
4. Koppel alles aan de uitkomst. Leidde de progressie tot acties in het strafschopgebied, schoten en kansen met een hoge expected goals-waarde? Zo niet, dan liep het overwicht op het veld dood vóór de beslissende actie.
5. Kijk naar de omstandigheden. Speelde een team met tien man, stond het voor of achter, en passen de cijfers bij de rol van de speler? Hoe een formatie de rollen verdeelt, staat in de uitleg over de 4-2-3-1 formatie.

Een voorbeeld

Stel: team A heeft 62% balbezit, een PPDA van 14 en 55 progressieve passes. Team B heeft een PPDA van 7 en maar 20 progressieve passes. Op het eerste gezicht is team A de betere ploeg. Maar stel dat de meeste progressieve passes van team A van de centrale verdedigers kwamen en dat de ploeg weinig schoten loste vanuit het strafschopgebied. Team B creëerde intussen na balwinst op de helft van de tegenstander drie grote kansen. Dan ziet de wedstrijd er anders uit: team B nam het initiatief met hoog pressing, team A had vooral balbezit zonder gevaar. De cijfers in dit voorbeeld zijn verzonnen, maar het patroon zie je in echte wedstrijden geregeld.

Wil je weten welke acties de kans op een doelpunt echt vergroten, dan is possession value een aanvullende maat. Die geeft elke actie een waarde op basis van wat ze bijdraagt aan de kans op een doelpunt, in plaats van alleen afstand te tellen.

Onze kijk op tempo en druk

Tempo en pressing zijn bij uitstek statistieken die tijdens een wedstrijd veranderen. Een totaal na negentig minuten verbergt dat een team twintig minuten hoog drukte, daarna inzakte en in de slotfase weer het initiatief nam. Wie alleen de eindstatistieken leest, mist precies de omslagen die een wedstrijd beslissen.

Daarom combineren wij bij BetsyScore live statistieken met een momentum-meter die per minuut laat zien welke ploeg de overhand heeft. Zo worden de tempowisselingen zichtbaar die in een eindstand verdwijnen. Onze AI-voorspellingen zijn gebaseerd op expected goals, recente vorm en onderlinge resultaten, zodat de cijfers niet alleen achteraf, maar ook vóór de aftrap iets zeggen.

Wij zijn ervan overtuigd dat voetbaldata pas waarde krijgt als de lezer begrijpt wat er wordt gemeten. Een PPDA, een progressieve pass of een momentumcurve is geen oordeel, maar een aanwijzing. Wie de definities kent, leest de wedstrijd beter.

Aria

Live tempo en momentum volgen

Tempowisselingen volg je het best terwijl ze gebeuren. BetsyScore toont live uitslagen die elke paar seconden verversen, realtime statistieken, live opstellingen en een momentum-meter per minuut voor meer dan 200 competities, van de Eredivisie en de Premier League tot de Champions League.

Voor elke wedstrijd zijn er ook AI-voorspellingen met winkansen op basis van expected goals, vorm en onderlinge duels. Bekijk de wedstrijden van vandaag op BetsyScore. In de uitleg over momentum in het voetbal lees je hoe je de grafiek interpreteert.

Veelgestelde vragen

Wat is een goede PPDA-waarde?

Een vaste grens is er niet, want de waarde hangt af van de competitie, de tegenstander en de speelstijl. Als vuistregel wijst een lagere PPDA op feller pressing, en een waarde onder 8 wordt in analyses vaak gebruikt als grens voor hoog en agressief drukken. Vergelijk PPDA altijd binnen dezelfde bron en over genoeg wedstrijden.

Is een progressieve pass hetzelfde als een assist of een sleutelpass?

Nee. Een assist is de laatste pass voor een doelpunt, en een sleutelpass is een pass die direct tot een schot leidt. Bij een progressieve pass gaat het alleen om terreinwinst: de bal moet een minimale afstand en een minimaal deel van de resterende weg naar het doel afleggen. Een pass kan alle drie tegelijk zijn, maar meestal is dat niet zo.

Waarom staan centrale verdedigers hoog in de ranglijst van progressieve passes?

Verdedigers beginnen ver van het doel van de tegenstander en hebben vaak ruimte voor zich. Met een lange of diagonale bal halen ze daardoor vrij makkelijk de grens. Hun cijfers vergelijk je daarom het best met die van andere verdedigers, niet met die van aanvallers.

Hoe meet je het tempo van een wedstrijd?

Het meest gebruikte uitgangspunt is het aantal bezitfases: meer bezitswissels wijzen op een hoger tempo. Daarnaast kijken analisten naar de tijd tussen acties en naar hoe snel de bal richting doel gaat. Tijdens de wedstrijd volg je het tempo met een momentum-meter die per minuut laat zien welke ploeg de overhand heeft.

Bronnen

• The Athletic: football analytics glossary (xG, PPDA, field tilt)
• The Athletic: why progressive actions are football’s most important stats
• KU Leuven DTAI: ‘Aannemen, kijken, spelen’, analyzing player pace of play in soccer
• Ethan Shen: Pace-of-Play Metrics
• Coaches’ Voice: PPDA explained
• Barça Innovation Hub: high pressing in football, PPDA and pressure metrics
• KBVB/RBFA: Measuring the effectiveness of pressure in football

Aanbevelingen

• Momentum voetbal: wat het is en hoe je het leest
• Wedstrijdhighlights analyseren: zo lees je de beelden goed
• Spelersprofiel uitgelegd: zo lees je de cijfers van een voetballer
• Eredivisie statistieken: waar vind je actuele en historische data